Sabah 8.30.da Candy’den Nuvare Eliya’ya hareket eden trene zamanından önce geldiğimiz halde oturacak yer bulamadık.5 saat sürecek yolculuk için kişibaşı 165 R.ödedik.Trende numara yok çok erken giden yer bulabiliyor.Tren çok kalabalık.15dk.sonra tren değiştirdik.Bindiğimiz tren de kalabalık.Tren çok eski bir tren sömürge zamanından kalma.5saat boyunca yokuş tırmandığı için çok yavaş hareket ediyordu.Neyse ki daha sonraki istasyonlardan inen yolcuların boşalan yerlerine oturarak kendimize gelebildik. Dağlar, yamaçlar her taraf çay bahçesi ve çay çiftlikleri. Çoğu İngilizlere ait. Yerli halk burada işçi. NUVARE ELİYA rakımı 2000m.Bu yüzden diğer Sri Lanka şehirlerinden 10 derece daha serin. Colombo’da sıcaktan bunalırken burada çok üşüdük; bu yüzden çevreyi etraflıca gezemedik. NUVARE ELİYA’da hava her zaman yagışlı ve sisli. Rize’nin havası gibi. Yağışlardan ötürü çoğu yerde toprak kaymasına tanık olduk. TREN istasyonu şehrin 5 km dışında..200 R. ödiyerek şehir merkezinde bulunan VİDSOR otelinde gecelik 65USD ödedik. Siri Lanka’da gelecek hafta genel seçim olacağı için her tarafta seçim konuşma ve kalabalığı dikkati çekiyordu.. NUVARE ELİYA çok küçük bir belde. Buraya canlılığı getiren Seylan’ın çay merkezi oluşu. Yoksa burada doğru dürüst ne bir restorant ne de bir alışveriş merkezine rastlıyamazsınız. Bütün gece yağmur yağdı. Sabah kahvaltıdan sonra Kişi başı 284 R.ödiyerek 8 saat sürecek olan GALLE otobüsüne bilet aldık.
Candy’de 2.gününde kararlaştırdığımız gibi rehber saat 9.da bizi otelden alarak önce” Botanic Garden”a gittik.Parka giriş 1800 Rupi(18 USD).Çok büyük ve bakımlı bir devasa bahçe. Dünyanın her tarafından getirtilip yetiştirilmiş değişik ve ilk kez karşılaştığımız ağaçlar da çok. Dünyada var olan hemen hemen bütün çiçeklere burada rastlıyabilirsiniz. Bu bahçe bir günde dolaşılacak bir bahçe değil. Parkın arka tarafında Kuvai Köprüsünden esinlenilerek bir asma köprü yapılmış. İkinci durağımız SPACE GARDEN(Baharat Bahçesi). Kapıda bizi bir görevli karşıladı.Görevli bize kakao, karabiber,tarçın,vanilya,kahve…ağaçlarını tek tek göstererek her ağaç hakkında geniş bilgiler verdi.Özellikle ilaç ve tıp sektöründe bu baharatların yararlarını daha sonra geldiğimiz ilaç satış yerinde tek tek göstererek anlattı.”NEEDRA” meşhur uykusuzluk yağını çok arzuladığımız halde cam şişede satıldığı için uçakta sıvı taşınmasına getirilen yasaklar yüzünden almaktan vazgeçerek bu baharat akademisinden ayrıldık. Üçüncü durağımız: FİLLER YETİMHANESİ..Giriş:2000Rupi(20 USD).Fillerin beslenme saatiydi.50 fazla fil vardı. Bol bol resim çektik. O sırada şiddetli bir sağanak yağmur başladı. Her birimiz bir yerlere kaçıştık. Filler oralı olmadı.Yağmur onları hiç etkilemedi. Oldukları yerde yemeklerine devam ettiler.Böylece turumuz sona ermişti. Dönüş yolunda karpuz, muz, papaya aldık. Muzun kg.60 kuruş, papaya nın kg.35 kuruş.
Colombo-Candy arasında yeralan küçük ve şirin köylerden geçtik.Her taraf yemyeşil..Saat 10 civarında Candy istasyonuna geldik.İstasyonda panelvan sahibi bir rehberle tuktuk fiyatına 200 Rupiye anlaştık.Rehber bizi gölün yamacında evinin bir bölümünü pansiyon olarak kullanan bir doktorun evine götürdü.Geceliği 3000 Rupi.
Kahvaltı ekstra..Ayrılırken de %10 taks ödememizi söylediler.Pansiyon işlerini evin hanımı yürütüyor. Eşi de nükler doktoru..Candy çok sempatik bir şehir..Orta yerinde eskiden kral tarafından yapılmış yapay birgöl yer alıyor.Bu gölün dört tarafı yemyeşil dağlarla çevrili..Dünyada gördüğüm en güzel beldelerden biri. Candy’de doğa çok cömert.her taraf resim tablosu gibi..Havası da mükemmel..Her taraf sıcaktan kavrulurken Candy ‘de serin bir esinti hiç eksik olmuyor.Göl kıyısında Budha’ya ait olduğu söylenen ziyaretgah günün her saatinde ziyaretçilerle dolup taşıyor.Hemen yakınında da dans gösterileri yapılıyor.Baharat çarşısı baharat bakımından oldukça zengin.Meyva bol,yiyecek sıkıntısı yok.Akşam doktorla sohbet ettik.Doktor Nükler tıp uzmanı. General Hospital’da çalışıyor.Kuzeni Amerika’ da bir Türkle evli..Bizi buraya getiren rehberle yarın BOTANİC GARDEN,BAHARAT BAHÇESİ ve FİLLER YETİMHANESİNE götürmesi için 35 USD.anlaştık.
*Özellikle Colombo’da her yerde ellerinde silahlar bulunan askerlerle sık sık karşılaştık. *Şehirlerarası ister tren ister otobüs olsun 100km.lik yol enaz 3 saat sürer.Siri lanka’da en rahat yolculuk panelvan ile yapılır.Gündeliği normal olarak 50-60 USD.Sürücüler yabancı dil bildikleri gibi aynı zamanda sertifikalı rehberdirler.Siri lanka’da tren veya otobüsle ulaşım çok yorucu ve zor.. *Tuktuk her yerde var.Ama pazarlık yapmanız şart.. *Siri lanka’da kıyı şehirleriyle yükseklerde bulunan Candy ve Navara Eliya yerleşim alanları arasında 10-15 derecelik sıcaklık farkı bulunuyor.Plajlarda aşırı sıcaklar bunaltırken Navara Eliya’da soğuktan üşürsünüz. *Siri lanka meyva baharat yönünden çok zengin bir ülke..Her türlü meyva ve baharatı burada bulabilirsiniz. *Restorantlarda yemekler genellikle araplarda olduğu gibi elle yeniyor. *Sir lanka’da sivrisinek çok..Bütün konaklama yerlerinde yatakların üstünde cibinlik var..
SRİ LANKA’DAN ESİNTİLER -COLOMBO-2010 OCAK
Siri Lanka’nın tek uluslararası havaalanı Colombo’da..Şehir merkezinden otobüsle yaklaşık bir saat uzaklıkta. Ulaşım ve trafik son derece plansız.Bu vurdum duymazlık ortamı bir başkente hiç yakışmıyor.Zaten Colombo’nun şehir olarak bir albenisi de yok..Her tarafta tuktuk var.Pazarlık yapıp her tarafa tuktukla gitmek daha iyi..Toplu taşıma araçları çok kalabalık..Colombo, Dar üsselam gibi havaalanı zorunluğu nedeniyle kerhen ziyaret edilen bir başkent.Her tarafta insan kalabalığı..Lokantada,otobüste,marketlerde…Colombo’da oteller çok pahalı.Konakladığımız Omega İnn” in gecelik ücret 45 USD.Kahvaltısız.Bizdeki ev pansiyonları buradaki otellerden daha iyi.. Colombo’da halkın çoğu ingilizce konuşabiliyor.Daha önceki terör olayları nedeniyle Colombo’nun her tarafında kum torbaları arkasında siperde duran silahlı askerler hoş bir görüntü oluşturmuyor.Otobüs veya trenle şehirlerarası yolculuk yapılacaksa yer bulmak için erkenden gitmek gerek;yoksa 3-4 saatlik yolculuğu ayakta geçirirsiniz.Colombo’dan-Candy’e2.mevki bilet 230 rupi.100 km.lik mesafeyi 3.5 saatte aldı.
*Kuala Lumpur’dan Siri Lanka’nın başkenti Colombo’ya AirAsia ile 3.5 saat süren yolculuk için kişibaşı gidiş geliş 142 USD ödedik.Airasia da ikram yok.yemek ve bagaj ücrete tabi.Bu yüzden bu havayolu uzakdoğu da en ucuz havayolu olarak tanınır. *Siri Lanka’nın nufusu 25 milyon.Bu yüzden her yerde kalabalık gözünüze çarpar.Toprak az insan çok.. *Para birimi SİRİLANKA RUPİ(100 Rupi yaklaşık 1 TL.) *Kullanılan yazı karma karışık bir yazı.(Hint ve Tayland alfabelerine benziyor.) *Gelişme ve turizm açısından bizden 20 yıl gerideler. *Ulaşım çok ucuz ;konaklama pahalı..
*Yemekleri yenilebilir ve ucuz.. *Colombo-Candy treni dışında numaralı bilet yok.Diğer hatlarda bütün yerler numarasız.Yer bulmak için çok erken gitmek gerekir.Yoksa 3-4 saatlik yolculuğu ayakta gitmeniz gerekir. *Kredi kartı çoğu yerde geçmiyor.Geçtiği yerde de komisyon isterler. *Siri Lanka halkı çok sempatik ve yardımsever..
*Turistte bütün her yerde olduğu gibi burada da fiyatların şişirildiğini gözlemliyebilirsiniz. *İşsizlik Siri Lanka’nın en büyük kabusu.. *Halkın çoğu Budist..Budha’ya saygıda kusur etmezler.Budist rahipler her yerde saygı ve hürmet görürler. Şehir içinde ve dışında her vasıtada en önde ve parasız seyahat ederler.Rahipler geldiğinde ön tarafta oturan yolcular yerlerini hemen rahiplere bırakıp arka tarafa geçerler.
Sabah kahvaltıdan sonra sık sık uğradığım SUN MARKET’te gitmeye karar verdim.Öğleden sonra saat 3.te Ablikim Beyle eşi Ayşe Hanımın davetlisi olarak Kaşgar’ın en ünlü tamakhanesi (lokantası) sayılan “ORDA” da buluşacağız. SUN MARKET Kaşgar’ın en işlek alışveriş merkezi. Tarihi ve otantik bir yer… Ne isterseniz burada bulabilirsiniz.Markette yiyecek,halı,turistik eşya,eşarp,kumaş,ayakkabı,giyim v.s çarşıları ayrı ayrı yerlerde yeralıyor. SUN MARKET’te fiyatlar diğer yerlere nazaran çok ucuz. Biraz yeşil çay ve birkaç eşarp aldıktan sonra Ablikimlerle buluşarak ORDA restorantına geldik.Lokantanın dekorları son derece hoş ve hemen hemen bütün masaları dolu..Servis son derece kötü..Çay bile getiren yok.Halbuki Doğu Türkistan’da hangi lokantaya giderseniz gidin masaya yemekten önce hemen çay gelir,bu kural hiç değişmez.Çok geç gelen şişler de yağlı olmasın diye tembih ettiğimiz halde sanki inat olsun diye çok yağlı geldi. Yemekten sonra bu vefalı aileyeTürkiye’de ağırlamaktan mutluluk duyacağımı söyliyerek bu harika insanlarla vedalaşıp ayrıldık.
2 Kasım günü erkenden taksiyle kaşgar havaalanına geldim.Saat 10.da Urumçi’ye hareket eden uçak 1saat 40dk.sonra Urumçi havaalanına indi.Azerbaycan-Bakü’ye gidecek uçağımızın hareket saati 4saat sonra. Urumçi havalanında telefonla bütün bana yardımcı olan Uygur kardeşlere tek tek teşekkür edip Türkiye’ye davet ederek vedalaştık.Böylece 22günlük Doğu Türkistan gezimiz sona ermiş oldu.
Kaşgar’da her tarafa ulaşım çok kolay. Şehiriçi otobüsler her tarafa bilet 1 yuen..Taksi 5yuen..Kaşgar şehir içinde 2 otobüs terminali var. Tren garı ile havaalanı Kaşgar’ın dışında ;fakat her ikisine de 1 yuen ödeyerek otobüsle ulaşabilirsiniz. Bugünkü gezi rotam meşhur “EAST LAKE PARK”. Kuzeyden akan TUMAN suyunun önüne setler yapılarak bu nefis manzaralı göl meydana getirilmiş. Fazla sular da taşıp aktığı için East Lake Park Gölünün suları çok temiz. Göl kenarında balık avlayan birçok balıkçıya rastlayabilirsiniz. East Lake Park çok iyi bir planlamadan sonra Kaşgar’da gezinmek,hava almak için ideal bir dinlenme parkı haline getirilmiştir. Gölde deniz bisikletlerine, küçük motorlu kayıklara binip dolaşabilirsiniz. Gölün ortasında Sidney’deki Opera binasına benzer küçük ve hoş bir bina yapılmış..Göl alanından ayrılınca karşınızda bütün haşmeti ile “ESKİ KAŞGAR” çıkıyor.3000 yıllık bu eski şehrin bütün binaları topraktan yapılmış..Kaşgar’ın bu bitkin toprak binaları yavaş yavaş yıkılmakta..Kalan binalar da yavaş yavaş yıkılıp eski yapı tarzı korunarak çoğu yerde yeni yeni evlerin yapıldığına sevinerek tanık oldum. Eski Kaşgar’ ı gezmek isterseniz yine her yerde olduğu gibi ücret ödemek zorundasınız. Çinliler o kadar ileri gitmişler ki evliya türbe ziyaretlerinden bile para istiyorlar. Kaşgar dışında bulunan ABAKH HOCA türbesine giriş 50yuen..Uygurlu 4 kişilik bir ailenin ziyaret ücreti 200 yuen. Bu da bir işçinin bir aylık maaşı. Bu durumda kim nasıl gelip türbe ziyareti yapsın. Türbeye gelip de bu durumu görünce dışardan ABAKH HOCA’nın ruhuna fatiha okuyup ayrıldım.
Çin’de Çin Merkez Bankası dışında döviz bozduramazsınız.Merkez Bankasının her şubesi de change yapmaz. Kaşgar’da bile “PEOPLE PARK’ta bulunan Çin Merkez Bankası dışında döviz bozdurmanız olanaksız.Bu
parkta MAO’nun ayakta duran taştan yapılmış devasa heykeli var.People Park Kaşgar’ın en işlek,en büyük meydanı sayılır.Bütün telefon ve iletişimin merkezi burada..Parkın içine girildiğinde son derece bakımlı bir devasa ormanlık alanla karşılaşırsınız.Oturma ve yürüyüş için yapılmış olan yollar özenle planlanmış..Çiçekler
parkın her yerinde renga renk karşınıza çıkıyor.Çok hoş bir park..Kaşgar’ın tam ortasında..Kaşgar’ın akciğeri sayılır.Oturma alanlarında kağıt oynayan birçok işsiz Uygur’a rastlarsınız.Parkta su bol..Park aynı zamanda serin..Oturdukça dinleniyorsunuz.Parkta birçok spor aktivitesine yer verilmiş..
Konakladığım otelin bitişiğindeki acentadan uçak bileti için gittiğimde burada İngilizce konuşan KURBAN’la tanıştım.Buraya yakın yerde küçük bir kuyumcu dükkanı var.Kurban Uygur..Bizim Türkiye Türkçesine karşı büyük bir sempatisi ve öğrenme arzusu olduğunu sezdim.Ben de o sırada OPAL’da türbesi bulunan büyük Türkolog KAŞGARLI MAHMUD’un türbesine nasıl gidebileceğimi sordum.Kurban”arabam var,ne zaman istersen gidebiliriz”dedi Telefon numarasını vererek “ne zaman müsait olursan telefon et gideriz”dedi.Saat 11 .de Kurban’ı arayıp hazır olduğumu söyledim.Kısa bir zaman sonra Kurban’la babasına ait küçük bir jeeple 45-50 km. uakta bulunan Opal beldesine doğru hareket ettik.Opal Çin-Pakistan otoyolunda bulunan büyük bir Uygur kasabası..Yolda gaz ve benzin aldıktan sonra otoyoldan 500m kuzeyde OPAL’ın yüksek ve yeşillikler içinde bulunan Kaşgarlı Mahmud’un müzesine vardık..Yolda aldığımız benzinin litresi 7yuen.Kurban’ın söylediğine göre Çin’in en pahalı benzini Doğu Türkistan’da satılıyor. Türbe girişi her yerde olduğu gibi paralı.Giriş 2 kişi 60 yuen ..Girişte bizi türbe içinde bulunan mescidin müezzini karşıladı.Mescide götürerek cuma günlerinde burada 40 kişilik cemaat oluştuğunu söyledi.Aynı zamanda mescidin yardıma gereksinimini dile getirdi.Biz de 10yuen vererek yeşillikler arasında tırmanarak Kaşgarlı’nın kendi eliyle diktiği 1000yıllık ağaç ve dibinden çıkan kaynak suya geldik.Buz gibi sudan içtik.Bu geniş bahçenin birkaç yerinde buna benzer menba(kaynak) sularla karşılaştık.Türbeye hafif bir eğimle tırmanarak geldik.Türbenin bulunduğu yer her tarafa hakim.Şahane bir hava..Çin-Pakistan otoyolu ve Opal ayaklarınızın altında.Türbenin girişinde Kaşgarlı’nın heybetli heykeli sizi ayakta karşılar.Türbenin içi sade ve hoş..Mezarın bulunduğu oda diğer çalışma ve ibadet odalarından daha büyük..Mezarın baş ucunda DİVANI LÜGAT ÜT TÜRK eserinde bulunan harita çini bir tabak üzerine işlenmiş duruyor.Türkolog bu haritasında
Türklerin yaşadıkları yerlere haritasında yer vermiş;Türklerin bulunmadığı yerleri bu haritaya almamış.Mahmud Türklerin yaşadıkları yerleri tek tek dolaşıp konuşulan Türk dilinin bütün ağız ve lehçelerini tek tek araştırarak 11.yy.da bu Türk dili için bir hazine niteliğindeki “DİVANI LÜGAT ÜT TÜRK”ü Türk dünyasına kazandırdı.
Müzede Türkiye’den Besim Üstünel’in Divanı Lügat üt Türk’ün Tercümesi dışında Mahmud ile ilgili yayın bulunmaması çok acı.Böyle bir durumla karşılaşacağımı bilseydim Türkiye’den bu bilge adam ve eseriyle ilgili çok kitap ve yayınla gelirdim.Türbeyi ziyaret eden devlet adamları arasında Devlet Bahçeli’nin resmi vardı.Bu
BİLGE kişinin kitap ve yayın yoksulu müzesinin durumu Sayın Bahçeli’nin gözünden nasıl kaçmış!Yazık !Kaşgarlı kendi vatanında ne kadar yalnız,ne kadar yabancı!Türbenin hemen bitişiğinde bulunan tepe Mahmud’un açık havada şakirtleriyle(öğrenci)ders yaptığı bu yüksek alan kuşbakışı manzarası ile şahane..Her tarafa hakim.Burada yapılan
tek olumlu iş;Yusuf Has Hacib’in türbesinde olduğu gibi yabancılara uygun WC. Türbeden sonra bugün pazarı bulunan OPAL a indik.Çin-Pakistan otoyolu Opal’ın tam ortasından geçiyor.Opal pazarı çok canlı.Her türlü hayvan alınıp satılıyor.Pazar çok kalabalık.Adım atacak yer yok.Pazarda altın satanlara bile rastladık.Uygurlar fakir.Köylülerin çoğu işsiz.
